De Christelijke lagere school

De skoalle omboud, mar de fûneminten binne deselde bleaun

In juli 1995 vond er een reünie plaats van de Christelijke Lagere School in Idsegahuizum. Uit alle delen van de wereld kwamen oud-leerlingen naar het dorp om 51 jaar gefundeerd christelijk onderwijs in Idsegahuizum/Piaam te vieren.

De reüniecommissie, bestaande uit de dames H.de Witte-Zoodsma en J.de Vries-van Erkelens en de heren D.van der Velde, D.Miedema, H.Bosma, J.Hiemstra en D.Steringa, stelde ter gelegenheid van het evenement een boekwerkje samen, waarin de historie van het christelijk onderwijs in Skuzum en die van de school werden beschreven.

Het kreeg de titel Tutti Frutti mee. De verklaring: toen meester F.van der Velde aan het einde van de ledenvergadering d.d. 11 februari 1952 een flinke serie mededelingen lanceerde, beflapte de toenmalige secretaris H.K.van der Goot dat onder de noemer Tutti-frutti.

Onderwijs sinds 1702

Al in de 17de eeuw was er een schooltje In Idsgehuyzen. 's Winters werd er les gegeven, want de meester was meestal boer en 'yn 'e ûngetiid' werd er geen school gehouden.

Botte Jansz. was de eerste onderwijzer tot 1702. Van 1702-1720 was zijn zoon Djurre Poppes 'leraar' en van 1720-1729 diens zoon Poppe Djurres. Van 1729-1740 broer Sieds Djurres en van 1742 -1750 opnieuw Poppe Djurres, Na diens dood reisden de leerlingen waarschijnlijk naar Makkum en soms is er een tijdje een 'privaat-onderwijzer' present. Die kon dan ook die 14.- uit de opbrengst van het pastorieland meepikken.

In 1830 wordt er weer actie gevoerd om een schooltje in het dorp te .krijgen. Maar in 1837 komt er bericht van de gouverneur van Friesland dat er, voor een leerkracht te Idsgehuyzen, geen traktement uit de grietenijkas beschikbaar mag worden gesteld. Men liet het er niet bij zitten. Op 7 april is er in Skuzum en Piaam een stemming van de "manshoofden over daarstelling van een school voor Piaam-Idsegahuizen". Het schijnt dat Piaam werd aangewezen als vestigingsplaats, waarna de Skûsters het verzoek indienen, het schooltje in hun dorp te bouwen. Sommigen wilden de gulden middenweg bewandelen: Halverwege de dorpen. Om elkaar' op 'e helte tomjitte te kommen'!

In 1865 valt het besluit waar de Piamers niet zo blij mee zijn. "Het dorp Idsegahuizen wordt begiftigd met een gebouw om voorschoot te dienen". Bauke Windsma is de eerste onderwijzer. Nog vijf andere meesters hebben les gegeven, als laatste meester Berger. Dan lukt het niet meer. De dolerende ouders sturen hun kinderen naar de christelijke school te Makkum. Er zijn te weinig leerlingen om het openbare schooltje te laten voortbestaan.

Wat in de jaren negentig niet lukte, wordt nu werkelijkheid. Men slaat de handen ineen om te komen tot oprichting van een "school met den bijbel". Dirk Steringa neemt het voortouw.

We schrijven 1916

Op donderdag 25 mei 1916 's avonds om zeven uur wórdt vergaderd in de consistoriekamer te Piaam. Via De Jong's advertentieblad zijn de ingezetenen van de beide dorpen opgeroepen. Er zijn 21 belangstellenden aanwezig. Het doel van de bijeenkomst is de stichting en instandhouding van scholen met den bijbel.

Er wordt tijdens deze bijeenkomst, die werd geleid door D.Steringa, een commissie benoemd. D.Steringa wordt als voorzitter aangewezen. M.Haarsma fungeert als secretaris. Zij worden bijgestaan door S.Schrale en H.Bosma. Zoals het hoorde: twee hervormden en twee gereformeerden.

Ds. Morel maant de commissie zo spoedig mogelijk handelend op te treden. Meester Berger van de bestaande, noodlijdende, openbare school kan worden overgeplaatst naar Burgwerd.

Er gaat een verzoekschrift naar de burgerlijke gemeente, waarin wordt gevraagd de openbare school op te heffen en een christelijke te mogen openen. De commissie had bevroed dat tot spontane ondertekening kon worden overgegaan. De gereformeerden gaven toe aan de eis van de hervormden dat bij benoeming van het eerste hoofd der school bij loting zal worden beslist van welke kleur deze zal zijn.

Op 14 juli zijn er op de vergadering, in dé consistorie te Skuzum, 28 personen aanwezig. Men besluit tot oprichting van de "Vereeniging tot stichting en instandhouding van Scholen met den Bijbel te Idsegahuizen en Piaam, gevestigd te Idsegahuizen’. Het bestuur bestaat uit de voormalige commissieleden, aangevuld met ds. S.de Vries en A.de Witte.

Op de eerste bestuursvergadering, 20 juli, is H. Bosma met kennisgeving afwezig. Het is dan dus een kwintet dat Psalm 81:12 zingt, waarna Psalm 33 (onberijmd) wordt gelezen. Zingen (en niet alleen Ps. 117, maar soms meerdere coupletten) en schriftlezing en gebed vormen voortaan voor iedere vergadering de fundamentele bestanddelen voor de opening.

Als Bosma later toch ter vergadering verschijnt, kan worden overgegaan tot verdeling van de functies. M.Haarsma wordt voorzitter, ds. De Vries vice-voorzitter, D.Steringa secretaris, S.Schrale penningmeester. Waar M. Haarsma altijd in z'n eentje de Unie-collecte verzorgde zal dat nu met gezamenlijke inspanning geschieden.

Op 29 juli wordt een schrijven van de gemeente Wonseradeel ontvangen. De gemeenteraad heeft in haar vergadering van 29 juli besloten tot opheffing van de openbare lagere school te Idsegahuizen met ingang van 1 januari 1917. Men gaat alvast de boer op om renteloze aandelen te slijten. Per stuk met een waarde van 25.-

Zeven nieuwe leden geven zich op: H.Kooistra, A.Reinsma, A.Molemaker, N.Visser, P.Schuurmans, R.van der Meuten en K.Buwalda. Op de volgende vergadering nog drie: R.Visser,C.Draayer en G.Draayer. De Koninklijke goedkeuring van de statuten komt binnen.

In eerste instantie wordt voor een bedrag van 8650.- op de renteloze aandelen ingetekend. Meerdere zullen volgen. Anderen, zoals H.van der Weide, geven liever een jaarlijks vaststaand bedrag als gift. De firma Falkena te Bolsward dient zich aan als leverancier van leermethoden. In de vergadering van 6 oktober moet geloot worden om de 'hoofdkleur'. Ds. De Vries verlaat de vergadering en komt later terug voor trekking van één der briefjes, die door de secretaris gevouwen, geschud en op tafel geworpen zijn.

Onder hoogspanning komt het gereformeerde briefje tevoorschijn. Besloten wordt sollicitanten op te roepen op een salaris van 150.- boven het wettelijk minimum plus eventuele verhoging van het aantal dienstjaren. Er komen 44 sollicitanten. Een elftal wordt samengesteld! Maar dat wordt dure business. Dus worden er acht bezocht. Op 8 november komt, vanuit Lisse, meester Van Keulen, in gezelschap van zijn verloofde, op bezoek. Hij wordt benoemd als hoofd van de op te richten christelijke school. Hij zal zich bezighouden met de aanschaf van leermiddelen. Ze moeten 'van praktische waarde zijn voor deugdelijk onderwijs zonder overdadigheid'.

Een deugdelijke dame wordt benoemd als onderwijzeres, juf Van der Wal uit Exmorra. De eerste ledenvergadering wordt gehouden op 8 december 1916. Er is alle reden om Psalm; 89:1 te zingen. Ten gerieve van de christelijke school in Makkum zullen daar 12 kinderen tot 1 februari het onderwijs blijven volgen. Dan zullen er 30 onze school gaan bezoeken. Met Makkum wordt overeengekomen voortaan geen kinderen uit elkaars ressort op te nemen. Dat wordt in de notuleringen bekrachtigd.

Het suppletiefonds wordt ingesteld. De bron waaruit men kan putten voor steun aan ouders voor wie het schoolgeld een onoverkomelijke financiële hindernis is. H.Canrinus, R.Visser, W.Kroontje en D.Breeuwsma gaan dit fonds beheren.

De school wordt eigendom van de vereniging voor de somma van 3.630.- zijnde het taxatiebedrag van de heren Reitsma, namens de gemeente, en Th.Draisma, namens de vereniging. Voor 200.- wordt van Th.Dijkstra een strook grond aangekocht van ± 75 m2 om te dienen als speelterrein.

Uitbreiding van de school is noodzakelijk met 'nog een lokaal, een gang en privaten en waterplaatsen'. Onder architectuur van Th.Draisma zal de verbouwing worden uitgevoerd door de laagste inschrijver, Visser van Makkum, voor het bedrag van 4.196.-

Voor de schoolgeldheffing worden de leden, om naar draagkracht te kunnen betalen, in drie groepen ingedeeld. Gemiddeld 20 cent per leerling. Mevr. Dijkstra wil de school wel schoonhouden voor 80.- per jaar, maar dit werk wordt opgedragen aan vrouw Louwsma die 20.- onder dat bedrag duikt. Naderhand zal dit te weinig blijken te zijn, zodat ze toch die twee tientjes erbij verdient. Ze zal niet alleen in de school, maar ook in de handen gewreven hebben.

Legaten

Hobbes Dijkstra meent te handelen in de geest van zijn overleden vader als hij de school en de gereformeerde kerk twee obligatiën schenkt. De nieuwe kachel wordt geleverd door Faber uit Sneek. Jammer voor Lutgendorff uit Makkum, maar het scheelt 25.- Zolang de nieuwe school nog niet is gebouwd, zullen meester en juf beurtelings lesgeven. De nieuw aangeschafte schoolbanken en schoolborden kosten 406,55. Aannemer Visser zal, voor 100 daalders, ook walbeschoeiïng aanbrengen. Heuglijke tijding voor de jeugd: de vakantie wordt met één dag verlengd, want er moeten tussen de lokalen schuifdeuren aangebracht worden.

Twee hervormde en twee gereformeerde feestneuzen zullen besprekingen voeren met betrekking tot de feestelijke opening van de verbouwde school: ds. De Vries, meester Van Keulen, S.Schrale en D.Steringa. Besloten wordt om in de toekomst viermaal per jaar schoolbezoek te doen. Juf Van der Wal krijgt op haar verzoek 25.- fietsgeld per jaar.

Op 23 mei is de 'heugelijke ure' aangebroken: de feestelijke inwijding van de school. De vele vorst, veel tegenweer en de materiaalkrapte vanwege het oorlogsgeweld rondom ons verhinderden dat dit veel eerder kon geschieden. Maar alle werken zijn correct en volgens bestek uitgevoerd. Dus worden de kinderen om half één verzameld in het schoolgebouw, waar ze aangenaam werden beziggehouden door meester en juf, terwijl 'eenige jongedochters zorg dragen voor het ronddienen van verschillende versnaperingen'.

Een en ander bracht de kinderen in feeststemming die uitmondde in blij gezang. Ze gaan in optocht naar de kerk en nemen plaats achter het hek (in de kerk!). Schoolbestuur en genodigden erin. En de kerk stroomt vol. Slechts enkele dorpsbewoners zijn absent. In verband met de minder goede lichamelijke toestand van de voorzitter heeft ds. De Vries de leiding. Je begint haast in te stemmen met Ps 68:10 als de lyrische secretaris vermeldt dat 'de blijde klanken langs de tempelbogen klonken'.

De inleidingsrede heeft tot grondslag Math.: 19:14. U raadt het al! Verschillende autoriteiten en genodigden voeren het woord. Ds. Norel van Wons als schoolopziener, loco-burgemeester Piersma, ds. Smit namens de Makkumer schoolcommissie, ds. Haitsma van Gaast en meester Camping van Exmorra. Na een ingekorte rede van meester Van Keulen wordt de bijeenkomst besloten met het zingen van Psalm 103:1 en gaat ds. De Vries voor in dankgebed. Alom tevredenheid en ingenomenheid bij de schoolbezichtiging. De kinderen krijgen een boekwerkje mee als aandenken. Om zeven uur stroomt de school vol met ongeveer 135 personen. Het bouwwerk wordt op de proef gesteld bij het zingen van Psalm 72:11.

Weerstra voert het woord namens school Makkum en gemeente Wonseradeel. Ook Haarsma, ds. Smit (bis), gemeentesecretaris Salverda, ds. Haitsma opnieuw, Couperus, die we later horen als humorist op ledenvergaderingen, Postma, Canrinus, Steringa en Kroontje. Het ‘Soli Deo Gloria’ was het beheersende middelpunt van deze avond. Een onvergetelijke dag. Óók uit Gods hand.

Visitatie

Haarsma en Bosma vormen het eerste school visitatie-koppel. Zij bezoeken de klassen op 8 juni. Bij meester ging het bij het rekenen niet best. Met voorbeelden wordt dat in de notulen aangegeven. Het bijbelverhaal over Simson sloeg in, hoe kan het ook anders. Bij de juf was de 'achterlijkheid' der kinderen niet zozeer merkbaar. Vooral de tweede klas ‘rekende goed op de lei'. Ook zingen ging aardig. De ventilatie in de lokalen zal worden verbeterd. Opvallend dat deze agrariërs daar reuk van kregen. Er zat dus wel een luchtje aan. De school moet nog een kleurtje hebben. S.Seekles zal de kwast hanteren. De opbrengst van de Unie-collecte is 97,31. Op zeven guldens na wordt dit in eigen kas gestort. Dat is ongeveer de verdeling die jarenlang gehandhaafd blijft!

Op school moet geregeld geturfd worden! 13.000 Baggelaars en 3.000 lange worden besteld, aangeboden door de burgemeester. De schoolbesturen zijn er als de kippen bij om hun graantje mee te pikken, want door de heersende brandstofkrapte ziet men in het veen ook al op een turfje. Om te bezuinigen wordt op woensdagmiddag en zaterdagmorgen geen school gehouden in onze gemeente. Meester geeft huiswerk mee om op peil te blijven.

In december blijkt het al veel beter te gaan met de leerlingen, zo constateren ds. De Vries en A. de Witte na hun bezoek aan school. Dertien nieuwe leden melden zich aan, zodat het totaal aantal leden op 26 januari 1918 eenenvijftig bedraagt. Acht kinderen genoten 'studiefinanciering' uit het suppletiefonds. De kosten daarvan waren 42.-. Dit bedrag is gevoelsmatig uitgekeerd, want op de ledenvergadering wordt er op aangedrongen zich te willen aanmelden voor ondersteuning indien dat gewenst is. Op diezelfde avond zorgt Couperus voor de vrolijke noot. H.Canrinus neemt de gelegenheid te baat zich op te werpen als de grote voorvechter van christelijk onderwijs. Hij maakt er een traditie van. Op iedere ledenvergadering loopt hij over van spontaniteit.

In 1919 heeft de penningmeester een tekort van 822,71. Toch ging het schoolreisje naar Amsterdam door. Er wordt ook een handwerkcommissie in het leven geroepen. Juf Van der Wal vertrekt naar Oosthem en juf Swier neemt haar plaats in. De firma Faber uit Sneek zit er nóg warmpjes bij. Die levert 14 meter kachelpijp in plaats van de benodigde 12,2 meter. En het is al zo moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen. Het schoolgeld durft men ook niet te verhogen. Dit blijft 0,60 per leerling.

De ledenvergaderingcollecte is dan ook steeds een welkome financiële aanvulling. Meester en juf moeten ook wel een duurtetoeslag hebben in verband met de oorlogstoestand in de wereld om ons heen. De burgemeester van Wonseradeel maakt bekend dat er voor de scholen, voor de schoonmaak, ammonia van 33% beschikbaar is bij 'It Blomke' te Bolsward.

In de feestcommissie nemen zitting Heiltje Reinsma, Anke Bijlsma, Dieuwke Bijlsma, Sjoukje Dijkstra, HendrikjeRienstra,Trijntje Miedema, Betje Abma en Anna Kooistra. Sjerp de Jong ontvangt een aanmaning. Die 0,25 moet nog betaald worden. Nieuwe leden: U.Ozinga, W.Buwalda, J.Schaafsma, W.Visser en M.van der Wal.

Meester Weiszenbach en meester Post zijn als boventallig onderwijzer werkzaam geweest. Ook meester Nammensma heeft een tijdje als zodanig gefunctioneerd. Meester Van Keulen vertrekt. 35 Sollicitanten worden op punten beoordeeld. Bersma 366, De Jong 360, Smit 337, Pruiksma 332. Bersma wordt benoemd. Overwinning op punten dus. Het echtpaar Bersma neemt op 24 juli 1919 school en huis in ogenschouw. Ze wensen wel enige geriefelijkheden in de woning. De eventueel te behalen landbouwakte wil het bestuur belonen. Unie-collecte Piaam 29,40, De Meer 12,25, Allingawier-West 22,21 en Idsegahuizen 38,08. - ;

Afscheidsfeest te duur

Geen afscheidsfeest voor meester Van Keulen. Dat is te kostbaar. Het kan net zo goed in een gewone bestuursvergadering. Maar op 2 september 1919 is er toch een 'feesture' voor de kinderen. Meester Bersma komt en de koningin was jarig. Vandaar. De feestcommissie zal de school versieren. Ze kunnen dan ook de nieuwe ladder, die is aangeschaft voor de somma van 12.-, gebruiken. Trouwens wie zou nou niet de hoogste tree willen bereiken? Prijsjes voor de kinderspelen worden ingekocht. Steringa levert 80 liter melk. Deze melk wordt door vrouw Canrinus gekookt. Schrale gaat naar de bakker voor tractaties. 's Avonds om 7 uur vindt de installatie plaats.

Zestien leerlingen geven zich op voor herhalingsonderwijs op maandag-, dinsdag- en donderdagavond. De handwerkles wordt voortaan op zaterdagmorgen gegeven. Nieuwe leden in 1920: K.Bijlsma, L.van Gunst, B.Miedema, B.Visser, E.Bersma, Dj.Wijnja, J.Bijlsma, W.Louwsma, P.Hengst en J.Tiesma.

Drukbezochte jaarvergadering. 120 liter ondermelk wordt besteld. 100 kop en schotels. En voor 20,00 aan bakkerswaren. Batig saldo over 1919 bedraagt 377,72. D. Windsma zal de school schoonhouden in de plaats van vrouw Wieling. 55 Leerlingen bezoeken de school.

Het was geen sinecure zo'n ledenvergadering. Vaak moest men drie referaten aanhoren, onderbroken door psalmgezang. En als men het helemaal 'trof’, zoals in 1920, dat een man als W. Kroontje de boeken van de penningmeester had nagèzien (en onveranderd had laten goedkeuren!) dan werd nog één lange schriftuurlijke verhandeling aan de overvolle agenda toegevoegd. En dan punt 'Varia'. Menigeen maakte er een oefening in welsprekendheid van. Hoe secuur heeft de eerste secretaris dit alles voor het nageslacht opgetekend! Je maakt het mee. Je schrijft mee, met -- tussen de regels door -- soms ook een licht ondeugende tinteling in de ogen.

De school werd ook wel voor andere doeleinden gebruikt. Men komt er als familie samen na de begrafenis van A.de Witte's echtgenote in 1920. De zangvereniging hield er de repetities, niet altijd tot genoegen van de conciërge. De vrouwenvereniging heeft er jarenlang vergaderd. Meester Bersma stoomt al leerlingen klaar voor doorstroming naar de ULO.-school. De plaatselijke predikanten wordt gevraagd de gelijkstelling met het openbaar onderwijs in de kerkdiensten te gedenken in woord en gebed.

Juf Swier neemt afscheid. Maar er is slechts één sollicitant en óók al gereformeerd. Getracht wordt hem in te ruilen tegen een andere kleur uit de Makkumer school. Dat lukt niet, dus wordt meester Lettink uit Kootwijkerbroek benoemd tot onderwijzer. Bij ds. De Vries liggen twee briefjes óp tafel voor even zovele dames die handwerkjuf willen worden. D.Bijlsma pakt het verkeerde. Benoeming Sj.Dijkstra.

Er wordt schoolgeld geheven voor een kind van Brouwer uit Arum. Dit kind logeert enige maanden bij grootouders en volgt hier onderwijs. Een aanwinst voor de school. Maar ook deze asielzoeker werd soms geschouderd. Ieder jaar vindt van de renteloze lening een ‘aflossing na doorschudding' plaats. Voortijdige opvraag is niet mogelijk. Men kan ze wel aan andere leden overdoen. Nieuwe leden in 1920: C.Dijkstra, K Reinsma, A.Plat, W.Lettink en F.van Dijk.

De zindelijkheid in school laat te wensen over, omdat er op woensdag niet geveegd wordt. Dat moet anders. Desnoods de dweil erbij. Ook in 1921 nieuwe leden: K.Walstra, H. Boersma, T. Jongsma, P. Miedema en S.Canrinus.

Boersma in plaats van Bersma

Bersma vertrekt naar Schoonebeek. 21 sollicitanten. De puntenwaardering valt het hoogst uit voor Boersma. Hij wordt benoemd voor een periode van tenminste vijf jaar. Verhuiskosten 89,42. Huishuur vastgesteld op 165.- per jaar.

Een woord van vermaning tot de jeugd vanwege hun luidruchtigheid bij het laatste jaarfeest. Omdat meester Boersma niet tijdig kan komen, houden de bestuursleden beurtelings toezicht in de klassen, zodat meester Lettink de school alleen kan runnen. Door overmacht lukt dit niet helemaal, zodat de hoogste klassen een tijdje vrijaf krijgen. Het bestuur meent dat het niet nodig is verplichte aftreding van haar leden in te voeren. Men acht dit niet in het belang van de school. Recordtijden zijn te verwachten! Niet van ds. De Vries. Hij vertrekt en wordt in het bestuur opgevolgd door O. Breeuwsma.

 

wordt vervolgd