Ds Oepke Noordmans

Ds Oepke Noordmans onlosmakelijk verbonden met Skuzum

Bauke Kamstra

Door de contactpersoon uit Skuzum werd mij gevraagd of ik iets meer aan de weet kon komen over ds Noordmans, die predikant was geweest in Skuzum. Er was een krantenartikel toegevoegd, dat een verslag bevatte over de promotie van ds J. H.Sonderen naar aanleiding van een proefschrift over dr O.Noordmans. Daarin worden direct al grote dingen vermeld. Noordmans wordt op één lijn geplaatst met professor Miskotte (en dat wil wat zeggen .....). Professor Berkhof heeft hem ooit omschreven als de geniaalste reformatorische theoloog die ons land heeft voortgebracht. "Maar waarom nu?", zult u vragen, want het bevreemdende is dat dr Noordmans nooit een groot theologisch werk het licht heeft doen zien, zoals bijvoorbeeld Wilhelmus à Brakel die de beroemde "Redelijke godsdienst" schreef.

Ds Jan Sonderen uit Joure promoveerde in het voorjaar van 1990 op een proefschrift over dr Noordmans. Van Sonderen heeft het dan over deel zes van de verzamelde werken van dr Noordmans, het deel dat in 1986 uitkwam, en dat alle geschriften bevat op het gebied van prediking, liturgie, oecumene, ethiek, staat en cultuur.

Zijn blikveld was dus veelzijdig, maar het belangrijkste is, dat men zijn werk heeft ontdekt en gevonden in vele geschriften zoals bijvoorbeeld de rede uitgesproken op zijn erepromotie tot doctor in de theologie aan de Rijksuniversiteit van Groningen in 1935. Hij is dan vierenzestig jaar oud. Of de rede gehouden op zijn veertigjarig ambtsjubileum in 1943. Maar ook artikelen in kerkbladen of, zoals zal blijken uit een onderwerp gehouden op een gemeenteavond in   Idsegahuizen, over de Toradja's.

Toen ik het verzoek kreeg om over dr Noordmans iets te schrijven herinnerde ik mij dat onze eigen wijkpredikant in Weesp in de kerkbode vaak schreef over "de grote Noordmans." Toen ik hem dan ook vroeg of dit de vroegere Skûster dominee was, knikte hij instemmend. Het bleek dat hij met een achttal collega's geregeld bijeenkomsten houdt met als thema dr O.Noordmans. Hij overhandigde mij een boek van de hand van Gerrit Jan Paul: "Een studie over de theologie van dr O.Noordmans", geschreven in 1959. De eerste vijftien bladzijden handelen over het leven van dr Noordmans en daar ga ik u enkele leuke dingen uit vertellen.

Oosterend

Oepke Noordmans werd geboren op 18 juli 1871 te Oosterend. Toen hij zes jaar was verhuisden zijn ouders, die een boerderij hadden, met hun gezin naar Scharnegoutum. Hij werd geboren uit gelovige ouders in een gezin waarin "de oude schrijvers" werden gelezen maar ook De Heraut en De Standaard en waar Groen en later Abraham Kuyper gevolgd werden.

De vroegste jeugdherinnering, die Noordmans ons heeft nagelaten, dateert uit april 1877, wanneer hij als zesjarig jongetje aan de hand van een ouder zusje naar school gaat, en onderweg van haar Psalm 24: 4 leert. Hij schrijft:"Toen voegde de psalm, terwijl wij op de landweg voortgingen, zich bij ons. Hij wandelde als derde met ons mee, zoals Jezus met de Emmausgangers. Hij woei om ons heen zoals de Heilige Geest op het Pinksterfeest. Als wij dan aan de rode landweg kwamen tussen de groene weiden, dan verhoogden de poorten de boog en wij gingen er onder door, met een stille, blijde verbazing."

Ook schrijft hij prachtig over het oude orgel thuis. Als hij ’s avonds thuiskwam op de tijd dat de avondpsalm gezongen werd, kon hij dit reeds van verre horen. "Geen ‘dom’ orgel heeft mij ooit zo'n sterk gevoel van wijding kunnen geven," schrijft hij later. En zo zou nog veel meer verteld kunnen worden, maar dat is niet de bedoeling van dit boekje.

De jonge Noordmans gaat in 1885 naar het Christelijk Gymnasium te Zetten en dan komt hij terecht in het kerkelijk conflict van die dagen, de Doleantie. De rector van het gymnasium, ds F.van Lingen, is één van de pioniers, die zich zeer beijverd heeft om de eerste kandidaat van de Vrije Universiteit, ds Houtzagers, te examineren en later te bevestigen als predikant te Voorthuizen. Dit gebeuren werkte als een sneeuwbaleffect, waardoor het bijna overal tot een breuk kwam. Het verteerde de jonge Noordmans. Z'n vader haalde hem terug naar  Scharnegoutum, waarna hij zijn studie vervolgde aan het Stedelijk Gymnasium te Sneek, waar hij de studie in 1891 voltooide.

Dan volgt zijn studententijd, eerst te Leiden. Hier doet hij in 1892 belijdenis bij dr J.H.Gunning. Later vertrekt hij naar Utrecht, waar hij kandidaatsexamen doet, en ook nog doctoraalplannen heeft. Hij werkt aan studies over Israël, de dogmen en de ethiek, maar later blijkt dat hij in deze periode ook door een diep dal is gegaan. Hij komt er gelouterd uit en is dan eigenlijk rijp voor de pastorie.

Predikant te Idsegahuizum

Op 1 februari 1903 wordt Oepke Noordmans door zijn zwager, ds H.C. Lambers te Lunteren, bevestigd als predikant van Idsegahuizen en Piaam. Zijn intreepreek hield hij over Mattheüs 16:25.

Zeven jaren heeft hij deze kleine en trouwe gemeente, met haar honderd zielen en twee kerkgebouwen, mogen dienen. Hoewel er van verwerkelijking der vroegere doctoraalplannen in Idsegahuizen niets is gekomen, is deze eerste pastorale periode voor Noordmans er een geweest van intense geestelijke concentratie. Noordmans zelf zegt er van: "Ik liet niet de studie, maar wel de handboek-studie varen en wendde mij tot de grote wereldlijke en kerkelijke schrijvers.” En zijn promotor in 1935, professor Aalders, zegt: "Hij placht van meet aan over de hoofden der velen heen de geestelijke groten te zien en te groeten: Paulus en Augustinus, Thomas en Calvijn, Plato en Spinoza, Dante en Dostojewski."

Er is ook strijd, strijd om niet te schools te zijn, maar voor wat betreft de preekstof, het zo te brengen dat de meest eenvoudige het begrijpt en vooral dat hij het heil brengt. Hij is alleen in de pastorie. Pas vier dagen na zijn intrede in zijn tweede gemeente Suameer trouwt hij met de domineesdochter mejuffrouw J.H.Oosterhuis van Suawoude. Na ruim twaalf jaren Suameer vertrekt hij in 1923 naar het Gelderse Laren, waar hij tot zijn emeritaat in 1943 blijft. Tijdens de periode te Suameer, maar nog meer tijdens zijn Larense periode, heeft hij veel gepubliceerd. In 1926 en in 1934 komt hij op een drietal voor een hoogleraarsbenoeming maar hij blijft.

Vooral in de dertiger jaren schrijft hij veel. Over Augustinus, over de gelijkenissen van Jezus, beginselen van kerkorde enzovoort. Veel van datgene wat Noordmans toen geschreven heeft wordt op 't ogenblik weer opgediept. Ik vroeg mijn wijkpredikant: "Waarom heeft hij nooit een dissertatie geschreven?" "Wel", was zijn antwoord, "bijna alles wat hij schreef was een dissertatie". Juist in deze tijd, bij een gebrek aan grote theologen, is het een openbaring om in zijn geschriften de schatten op te delven die we zo hard nodig hebben en de ontdekkingen gaan door.

Na zijn emeritaat in 1943 heeft dr Noordmans zich zeer verdienstelijk gemaakt op het gebied van de predikantstractementen en de kerkorde van 1951. Op zondag 5 februari 1956 is deze trouwe dienstknecht heengegaan en van hem mag gezegd worden: zijn werken volgen hem na.